نكته اي براي دانشجويان خبرنگاري دانشكده صدا وسيما ! دوستان  از من خواستند در باره ليد گزارش تلويزيوني بنويسم نكاتي را با توجه به اين پيش فرض مي گويم اول ديدگاه من نسبت به خبر :

"دنیای خبر و خبرنگاری هر روز شکل جدیدی به خود میگیرد و به هیچ وجه ایستا نیست. در سالهای اخیر خبر و شیوه های انتقال آن به شدت تغییر کرده است. امروزه خبر را به زبان بیینده و شنونده می گویند. زبان خبر نباید به بیننده تحمیل شود بلکه این بیننده است که حرف اول را می زند وزبان خبر را تعیین می کند. دبیر خبر، گوینده و گزارشگرباید به زبان بیننده بنویسند و بخوانند تا مخاطب بیشتری جذب کنند. اهل خبر باید خبر را طوری تنظیم کنند که گویی می خواهند آن را برای دوستان و افراد خانواده خود تعریف کنند " ( تقريبا اين موارد را در كار خودم و خصوصا اجراي خبرهاي ورزشي رعايت مي كنم )

ولي ليد گزارش تلويزيوني چه جوري باشه بهتره ؟

يكسري پيش فرضها !

لید باید کوتاه و قوی باشد و ییننده را میخکوب کند. لید ضعیف یعنی فرار بیننده. یادمان باشد بیننده وقتی گزارش ما را می بیند درگیر چندین مساله دیگر نیز است. وظیفه ما این است که در این میدان قاپ بیننده را بدزدیم یا در واقع او را قاپ بزنیم. دنیا دنیای رقابت است بیننده حوصله جمله های بلند خسته کننده را ندارد. بیننده امروزی حتی حال فکر کردن هم ندارد. می گوید لقمه جویده می خواهم و وظیفه ما جویدن خبر و تحویل آن به او است. طوری خبر را بجویم که برای همه بیننده ها قابل استفاده باشد از طرفی طوری نباشد که به بیننده اهانت شود بالاخره او هم دندان دارد و دوست دارد کمی هم خودش خبر را مزه مزه کند!! بنابر این حد وسط را رعایت کنیم. اولین لقمه برای بیننده لید است. لید گزارش می تواند همه چیز باشد به جز چیزهایی که بر خلاف مسایل اخلاقی وعرفی و دینی جامعه یا مسایل سیاسی و امنیتی باشند. لید درست مثل قلابی است که بیینده را گیر می اندازد، اگر بتوانیم بیننده را همان اول کارگیر بیندازیم نگه داشتن او تا آخر گزارش ممکن خواهد بود. بهترین نویسندگان خبر بیشترین وقت خود را در نوشتن لید صرف می کنند. اگر بیننده جذب شود شاید تا آخر گزارش با ما باشد اگر جذب نشد آخر گزارش فقط خود ما بیننده گزارشمان خواهیم بود. تمام خلاقیت خود را در لید به کار ببریم، از اطلاعات عمومی خود و دیگران کمک بگیریم، چندین بار بنویسیم و خط بزنیم تا در آخربگوییم: به این میگن لید! سعی کنیم توجه جلب کنیم، تشویق کنیم، وسوسه کنیم،و احساسات بیننده را تحریک کنیم. چند نكته كاربردي :

1- نباید انبوه اطلاعات را در لید قرار داد. مهمترین و جذابترین عامل را لید کنیم و سایر اطلاعات را به تدریج در طول گزارش مطرح کنیم. موضوع اصلی را در طول گزارش دنبال کنیم. لید مثل نخ تسبیح است که همه مهره های گزارش را به هم می چسباند. ممکن است چند موضوع مهم وجود داشته باشد اما بهتر است فقط یکی لید شود. یادمان باشد موضوع بیشتر یعنی تقسیم اهمیت !

2- جملات ترکیبی در لید استفاده نکنیم. باید فاصله اجزای جمله منطقی باشد تا بیننده روال جمله را از دست ندهد. یادمان باشد بیننده برخلاف خواننده روزنامه نمی تواند به عقب بر گردد و یک بار دیگر جمله را گوش کند.

3- لید می تواند بدون کلام باشد. تصویر و صدا بخوبی پیام گزارش را انتقال می دهد. توجه داشته باشیم قبل از گزارش لید گوینده نیز وجود دارد. لید گوینده ذهن بیننده را تا حدی آماده کرده است و شروع گزارش با تصویر و صدا به راحتی بیننده را در متن گزارش قرار می دهد. دقت کنیم شروع بدون متن زمانی استفاده شود که ابهامی برای بیننده ایجاد نشود.

4- بهتر است در لید عدد و رقم استفاده نکنیم. اگر ضرورت داشت حتما باید عدد را گرد کنیم.

5- لید باید مستقیم یا غیر مستقیم مربوط به موضوع باشد. بهترین مکان برای بازی با جملات لید است. اما در نظر داشته باشیم که هر اقدامی در لید باید مربوط به موضوع گزارش باشد و به جذب بیننده کمک کند.

6- لید می تواند بیننده را مخاطب قرار دهد. با این کار بیننده ناخودآگاه خود را با گزارشگر رو در رو می بیند و سعی می کند با حواس جمع به گزارش نگاه کند.

7- لید کلیشه یعنی قرضی بودن آن! یا آن را از انبار مغزمان قرض گرفته ایم یا آن را از دوستمان کش رفته ایم!

8- لیدی ننویسیم که بر خلاف جریان عادی جامعه باشد. مثلا نگوییم باران آمد اما هیچکس در مراسم ناراحت نشد! معلوم است که وقتی باران بی موقع بیاید مراسم به هم می خورد و همه ناراحت می شوند.

9- لید را مثل جمله های تبلیغات ننویسیم. این جمعه را با ما به نمک آبرود بیایید!

10- اگر لید را مبهم، سوال برانگیزیا تعلیقی می نویسیم بلافاصله آن را توضیح دهیم. بیننده های الان حال حل معما ندارند و تا آخر گزارش منتظر جواب نمی مانند.دو شهر، یک پرونده، بدون متهم. این لید کلا 6 کلمه است. از عدد 2 شروع می شود و به صفر می رسد که روال جالبی است. لید از نطر طول مناسب است اما بیننده را گیج می کند و مانند داستانهای جنایی است. بنابر این باید سریع رفت سر اصل مطلب و لید را به این شکل ادامه داد:صبح سه شنبه پلیس همدان دو جنازه سوخته را در صندوق عقب یک ماشین که هنوز می سوخت پیدا کرد. یک پسر 17 ساله هم در تهران به ضرب گلوله کشته شد. پلیس همدان پرونده جنایی تشکیل داده است اما متهمی وجود ندارد، چه در تهران چه در همدان.

11- لید را مثل فرمهای محضر ننویسیم! فرمهای محضر همه یک شکل و کلیشه و هیچکدام مفهوم نیستند!

12- نگوییم " این یک روز فراموش نشدنی است." اگر روزی به یاد ماندنی است حتما چیزی دارد که بیننده را جذب کند، آن چیز را بگوییم.

13- چیزهای بدیهی را در لید نگوییم. مثلا بعد از یک حادثه که همه جامعه شوکه شده اند نگوییم مردم همه شوکه شده اند! این که خیلی بدیهی است. این شوک را با نقل گفته های مردم ولحن خودمان نشان دهیم.

14- با اسم شروع نکنیم.

15- کاری کنیم بیننده داستان را لمس کند. از تصاویر برای انتقال داستان کمک بگیریم.

16- درلید نقل قول نکنیم، گرچه گاهی لازم می شود، در این صورت می توان صدای خود مصاحبه شونده را استفاده کرد.

17- اطلاعات ارائه شده در لید برای بیننده ملموس باشد و قابل درک باشد.

18- می توان از جمله های تعجبی در لید استفاده کرد. سوال هم در لید امکان پذیر است اما بهتر است کمتر استفاده شود.

19- می توان ازشعر یا یک جمله معروف استفاده کرد.

20-  لید گزارش تلویزیونی باید با توجه به لید گوینده تنظیم شود. لید گوینده می تواند به عنوان مقدمه عمل کند. اطلاعات لید گوینده نباید در لید گزارش تکرار شود، بلکه لید گوینده

باید پی گرفته شود.

  سناریو ی گزارش از دید کامران نجف زاده خبرنگار 30/20